Poznańskie Historie - Odcinek 38

00:00:03: Poznańskie historie.

00:00:06: Jacek Butlewski, witam Państwa w poznańskich historiach.

00:00:09: Razem ze mną Marek Rezler.

00:00:11: Dzień

00:00:11: dobry, kojarzy się pięknie.

00:00:12: Mamy listopad.

00:00:14: Zawsze ten miesiąc kojarzy nam się z odzyskaniem niepodległości.

00:00:17: w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w roku, w w Wielkopolsce i w Poznaniu.

00:00:27: Dodam może, że odzyskiwanie niepodległości to nie był jeden dzień, tylko proces.

00:00:31: To by procesa złożony na cały rok.

00:00:33: Wieciec w dziewięćset osiemnasty i zwróciły uwagę na to, że.

00:00:36: Kiedy zaczynał się rok, to się nasej, nikt nie przypuszczał jak się zakończy, jaka będzie lawina wydarzeń i to wydarzeń bardzo ważnych dla Polaków, dla Dzień Polskich.

00:00:45: i te wydarzenia w miarę upłowa czasu narastały i to wręcz lawinowo.

00:00:50: Ogólny przełom był rzeczywiście gdzieś tak od połowy roku, kiedy zaczynała się zaumywać armię niemiecka na froncie, zaczęła się wyjaśnić sytuację, jak to wygra, kto przegra.

00:00:59: No i oczywiście zaczęli pojawiać się w zaborze pruskim, bo trzymamy się tego zaboru polskiego.

00:01:05: się pojawiać deserterze żołnierze z Armii Niemieckiej.

00:01:08: i tutaj nie wolno zapominać jednej rzeczy.

00:01:11: Zabor Pruski działał bardzo aktywnie, ale nie w oderwaniu od Zabor Rosyjskiego, bo tam już przecież istniało od tysiąc dziesiąt czesnastego roku Królestwo Polskie.

00:01:22: Wiadomo, że FMR dyczne, ale nie o to tutaj chodzi.

00:01:26: i zawsze Wielkopolska miała na uwadze połączenie z całością się polskich i współpracowano chociaż nie na tym szczególu jak niektórzy.

00:01:36: ale tutaj trzeba pamiętać o tym... że przełomem, jeśli chodzi o armię niemiecką, jeśli chodzi o sytuację na froncie zachodnie, był istopad z roku.

00:01:45: Nasąbiło załamanie frontu, jedna z tego istopada zawarto razem w kormpień, armia niemiecka przynajmniej czasowo i na froncie zachodnie prawie poszła w rozsypkę, w związku z tym wytworzyły się korzystne warunki dla uaktywnienia się działalności patriotycznej Wielkopolscy.

00:02:02: Kiedy, jak nie teraz, zapewne w niejednym domu?

00:02:05: Powiedziano.

00:02:05: Na pewno inicjatywa tyle żała po stronie młodych ludzi, młodych chłopaków zreszonych polskiej organizacji Wojskowej Zauwa Bruskiego.

00:02:12: Urodzony gdzieś na początku wieku XX wieku.

00:02:14: Tak,

00:02:15: tak, tak.

00:02:15: i to by

00:02:16: było zupełnie nowe pokolenie.

00:02:17: Nowe pokolenie, poza tym oni już zaczęli się szykować nawet w lutym tysiącie za to XVIII roku.

00:02:22: Także może dobrze, że powstanie wybuchło wtedy, kiedy wybuchło, bo gdyby oni wcześniej zaczęli, to byłoby to raczej smutnie zakończone.

00:02:29: Proszę

00:02:30: o powstaniu wielkopolskim.

00:02:31: Powstaniu wielkopolskim, tak.

00:02:32: Ale gdzieś od XI stopada następuje synchronizacja pewnych wydarzeń w Warszawie i w Poznaniu, bo XI stopada przybył Jezu w Piłsudski.

00:02:41: W Poznaniu ujawnił się Komitet Obywatelski.

00:02:43: tego dnia.

00:02:44: Wielkopolsce zaczęły być tworzone rady żołnierzkie w duchu, oczywiście rewolucji.

00:02:48: Następnego dnia, bo tu wydarzenia były w dzień po dniu XI stopada w Warszawie rada regencyjna przekazała władze Józefowej Piłsudskiemu, ale w Poznaniu ujawnił się już na dobre tajny Komitet Obywatelski.

00:03:01: to był początek władzy politycznej polskiej w regionie.

00:03:04: No, bardzo widowiskowe wydarzenia następują dwa dni później, trzynastego istopada, kiedy poznańscy pełowiacyk dokona i zamachu na ratusz poznański.

00:03:13: Nie ten historyczny, tak zwany nowy ratusz, w którym rzeczywiście urzędowały władze miskie.

00:03:17: Na czym polegał ten zamach?

00:03:19: Po prostu kilkunastu pełowiaków już w pełni w mundurach niemieckich prawdzie, ale z opaskami, z bronią w ręku.

00:03:27: Wtargnęło do sali posiedzenia Radę Robotniczo-Rządzierskiej i wymusił wprowadzenie dodatkowych członków Polaków.

00:03:34: Nasąbiło przekształcenie niemieckie Radę Robotniczo-Rządzierskiej niemieckopolską z przewagą osób.

00:03:41: narodowości polskiej.

00:03:42: No oczywiście na są opisy bardzo teatralne, nawet w filmach ta scena jest pięknie i często przedstawiana, ale faktycznie do takiej akcji byli zdroń tylko młodzi ludzi, młodzi chłopcy z Polskiej Organizacji Wojskowej Zaboru Pruskiego.

00:03:56: Czyli

00:03:56: rzeczywiście Marku wszystko nam się skupia wokół tej daty XI listopada.

00:03:59: Ale jeszcze ciąg dalszy był, bo już następnego dnia XIV listopada powołany został Komisariat Naczelnej Rady Ludowej, czy już początek rządu.

00:04:08: Chociaż jeszcze nie

00:04:08: było... Tu w Poznaniu.

00:04:09: Tu w Poznaniu, tak.

00:04:11: I już w XV, XVII i stopada był przedstawiciel Zaboru Pruskiego.

00:04:16: nasz przedstawiciel Polski w Warszawie.

00:04:18: Czy już się coś działo na tym kierunku?

00:04:20: Szesnastego listopada nastąpiała notyfikacja państwa polskiego, czyli można powiedzieć, że to jest właściwa data odrodzeń państwa polskiego.

00:04:29: Tylko już na względu za decydowało o zmianie daty.

00:04:32: Zaczęto potem werbować Polaków do służby Starzej Bezpieczeństwa.

00:04:35: No i wreszcie, trzeci, piąty grudnia, tysiąc dziewięćset osiemnastego roku obrady polskiego sejmu dzielnicowego.

00:04:41: Tu w Poznaniu.

00:04:42: Tu w Poznaniu, tak?

00:04:44: Kinoapollo, kojarzy nam się... I

00:04:46: Kinoapolla, bardziej często sala Lamberta na piekara, która w tej chwili już nie istnieje.

00:04:51: Poznańskie historie.

00:04:54: Wtedy właśnie, podczas obracejmu dzielnicowego, ujawnił się komit seriat Naczelnej Rady Ludowej, ujawniła się Naczelna Rady Lodadową w pewnym składzie i ustalono kierunki działania.

00:05:06: polskich władz tych już nie podziemnych, ale jeszcze nie oficjalnych, które funkcjonowały w Poznaniu.

00:05:11: Właściwie Komisja Narodzenia Rady Ludowej z księdzem Stanisława Madamskim na czele, trzya potem pięciosobowy, decydował o tym, co się dzieje w regionie.

00:05:21: aż do sierpnia, dziesiąt dziewiętnastego roku, czyli przez cały okres Powstania Wielkopolskiego, aż do Zjednoczenia Wielkopolski z resztą Ziem.

00:05:30: Sejm Dzielnicowy to jest początek grudnia, a koniec grudnia to jest Powstanie Wielkopolskie.

00:05:34: Tak i to był przypadek o wybuchu Powstania w końcu grudnia, bo wiadomo, że dwudziestego, szostego grudnia przyjechał do Poznania Ignacy Padrewskiej, ale nie był wcale, nie ma wcale zamiaru rozpoczynania gwałtownych działań, tym bardziej działań zbrojnych.

00:05:47: Był chory zresztą.

00:05:49: Udawał.

00:05:50: Wszystko wskazuje na to, że udawał, że to była choroba dyplomatyczna, bo jechał do Warszawy, żeby zająć jakieś ważne stanowisko rządzie warszawskim i o spokojne zamieszanie, które tam występowało.

00:06:02: Typowe dla nas Polaków.

00:06:03: Ale mniejsza z tym przyjazd Paderewskiego do Poznania.

00:06:07: Jeżeli byłby połączony z jakimiś gwałtownymi wydarzeniami na terenie miasta, mógłby doprowadzić do skomplikowania sprawy polskiej w Paryżu, na konferencji pokojowej w Paryżu, to znaczy, że Polska wtrąca się wewnętrzne sprawy Niemiec.

00:06:20: To było niewygodne.

00:06:21: Tak,

00:06:22: absolutnie nie wolno łączyć Paderewskiego z decyzją wybuchu powstania, to był przypadek.

00:06:27: A nastroje były jak najbardziej.

00:06:29: Oczywiście, natomiast Padreski widział sytuację, bardzo niezależna sytuacja, w jakiej się znalazł i w związku z tym uciekł w chorobę.

00:06:37: Oficjalnie zobaczył, co się dzieje.

00:06:38: W dwudziestego szefego górnia wspaniale się przywitał z demonstrantami.

00:06:42: Dwukrotnie pięknie wystąpił, ale od tego momentu zobaczył, zaczyna być trochę niepokojąca sytuacja w mieście.

00:06:48: Dlatego zachorował.

00:06:49: No wiadomo, Hiszpanka to była potworna epidemia, która wtedy grasowała w całej Europie.

00:06:54: Oficjalnie zachorował i nawet... Następnego dnia w połonie dwudziestego siódmego górnia delegacje dzieci szkolnych przyjęł w łóżku, lecząc w łóżku, że jest chory.

00:07:03: Pani Helena Paderewska też do dzieci wystąpiła, że no, niestety mąż wiadomo jest niedesponowany, więc wystąpić nie może, ale już po południu dwudziestego siódmego górnia.

00:07:13: taki chory nie był, bo pertaktował z politykami Znaczelniej Rady Ludowej i nie miał większych problemów.

00:07:20: Także była to choroba dyplomatyczna i w zasadzie Paderewski aż do końca roku, aż do XXI grudnia, w ogóle się nie pojawiał w Poznaniu.

00:07:30: Także jeżeli w filmie zobaczymy scenki, jak to chodzi po mieście, jak to wyjada żołnierzom z upe skotu, a jak do z nimi rozmawia, można to włożyć między bajki.

00:07:38: To było nie na rękę, natomiast XXI prowadził bardzo aktację, oczywiście jak najbardziej, natomiast wyjechał dalej do Warszawy.

00:07:47: Czy jest tego pierwszego górnia, w tysiącdziesiąt osiemnastego roku, pod wieczór, tak żeby nie zwracać na siebie uwagi, samochód, skromna eskorta ułanów, wyjazda dworzec do pociągu i później tylko z Kaisza.

00:08:01: przyso sadyczny podziękowanie za wspaniałej powitanie, podziękowanie złożone poznaniakom, ale ani słowem nie wspomniał o tym, co się stało w mieście.

00:08:09: Bo wyjaśnienie tej sytuacji trwa jeszcze ładnych parę dni, to my dzisiaj wiem, że to już było powstanie, które doprowadziło do zwycięskiej walki.

00:08:15: Wtedy było to jeszcze niejasne.

00:08:18: Wtedy to było jeszcze niejasne, nie wolno było o tym oficjalnie mówić.

00:08:22: Takie były czasy, takie były raja, aże propaganda kieruje się innymi zasadami, ma swoje drogi działania, to już jest ich sprawa.

00:08:29: Poznańska droga do niepodległości była specyficzna, tak możemy chyba zakończyć.

00:08:34: Specyficzna, ale bardzo konsekwentna.

00:08:37: Chociaż ciekawa sprawa.

00:08:38: specyficzna, konsekwentna, ale działacze polscy, którzy do tego doprowadzili, nie do końca zdawali sobie z tego sprawy.

00:08:45: Oni traktowali te swoje działania jako rzecz oczywiście naturalną.

00:08:48: To jest jedna rzecz, którą warto zapamiętać i druga, że to nie był jeden tylko dzień, jedenasty listopada, ale szereg.

00:08:56: Oczywiście to był ciąg wydarzeń, które nastąpiły w przeciągu mniej więcej dwóch, trzech tygodni.

00:09:00: O których mówił Marek Rezler.

00:09:01: Bardzo dziękuję za rozmowę.

00:09:03: Kołyniam się

00:09:03: pięknie.

00:09:04: Do usłyszenia mówi Jacek Butlewski.

00:09:08: Poznańskie historie.